Anal Kaşıntı (Pruritus Ani)
Makatta Kaşıntı Nedenleri, Tedavisi ve Korunma Yöntemleri
Anal kaşıntı (pruritus ani); anüs içinde, girişinde veya çevresinde hissedilen, oldukça yaygın ve yaşam kalitesini bozabilen kronik bir rahatsızlıktır. Kaşıntının ortaya çıkışı çok farklı nedenlere bağlı olabilir ve çoğu zaman altta yatan bir hastalığın belirtisi olarak karşımıza çıkabilir.
Anal Kaşıntı (Pruritus Ani) Neden Olur?
Anal kaşıntının nedenleri çok çeşitli olup bunlar genel olarak enfeksiyonlar, hijyen sorunları, dermatolojik hastalıklar ve yapısal makat hastalıkları şeklinde gruplandırılabilir.
1. Paraziter Enfeksiyonlar
- Kıl kurdu ve diğer bağırsak parazitleri
Özellikle çocuklarda ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu durumlarda görülür.
2. Hijyenle İlgili Faktörler
- Taharet sonrası anüs bölgesinin nemli kalması
- Yetersiz temizlik sonucu idrar/dışkı kalıntılarının cildi tahriş etmesi
- Aşırı temizlik veya sabunla sert şekilde yıkama sonucu koruyucu yağ tabakasının zarar görmesi
3. Besinlerle İlişkili Nedenler
Bazı gıdalar anal kaşıntıyı tetikleyebilir:
- Baharatlı yiyecekler
- Kahve, çay, kola gibi kafeinli içecekler
- Süt ve süt ürünleri
- Domates
- Fındık ve diğer kabuklu kuruyemişler
4. Giyim ve Hava Almayan Kıyafetler
- Dar iç çamaşırları
- Sentetik kumaşlar
Bölgenin hava almamasına ve terlemeye bağlı tahrişe yol açabilir.
5. Dermatolojik ve Sistemik Nedenler
- Mantar enfeksiyonları
- Egzama, sedef gibi cilt hastalıkları
- Alerjik reaksiyonlar
- Uyuz
- Nadir de olsa cilt kanseri
6. Makat Hastalıkları
Anal kaşıntının en sık eşlik ettiği hastalıklar:
- Hemoroid
- Anal fissür (makat çatlağı)
- Crohn hastalığı
- Anal siğiller (HPV kondilomu)
7. Psikolojik Etkenler
Stres, anksiyete ve depresyon; ciltte hassasiyet artışına ve kaşıntıların şiddetlenmesine yol açabilir.
Anal Kaşıntı Belirtileri Nelerdir? Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
En belirgin bulgu, özellikle dışkılama sonrası artan şiddetli kaşıntıdır. Bunun yanında:
- Deride kızarıklık ve tahriş
- Akıntı
- Yanma veya ıslaklık hissi
gibi belirtiler görülebilir.
Mutlaka doktora başvurulması gereken durumlar:
- Kaşıntı döküntü ile birlikteyse
- Bölgede kötü kokulu akıntı, kanama veya ateş varsa
- Kıl kurdu şüphesi bulunuyorsa
- Kaşıntı uzun süre devam ediyor ve yaşam kalitesini bozuyorsa
Anal Kaşıntıda Tanı Nasıl Konur?
Tanı sürecinde:
- Ayrıntılı hasta öyküsü
- Proktolojik muayene
temel basamaklardır.
Gerek görüldüğünde şu testlere başvurulabilir:
- Anoskopi / rektoskopi / sigmoidoskopi
- Kolonoskopi (özellikle eşlik eden bağırsak hastalığı şüphesi varsa)
- Dışkı analizi (parazit, enfeksiyon vb.)
- Deri biyopsisi
- Alerji testleri
Bu testlerle kaşıntının altta yatan nedeni belirlenir ve uygun tedavi planlanır.
Anal Kaşıntı Nasıl Tedavi Edilir?
1. Nedene Yönelik Tedavi
İlk adım, kaşıntıya sebep olan durumun saptanmasıdır:
- Parazit varsa antiparaziter tedavi
- Mantar varsa antifungal tedavi
- Egzama veya dermatit varsa uygun pomatlar
- Hemoroid veya fissür varsa ilgili hastalığa yönelik tedavi planlanır
2. İlaç Tedavileri
- Çinko oksit içeren koruyucu kremler
- Kısa süreli kullanılmak üzere kortizonlu pomatlar
- Mantara yönelik lokal tedaviler
- Metilen mavisi enjeksiyonu (dirençli vakalarda etkili bir yöntem)
3. Hijyen ve Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
- Bölgenin sadece su ile yıkanması
- Sert lif, sabun ve kimyasallardan kaçınma
- Dışkılama sonrası bölgenin tamamen kurulanması
- Günlük iç çamaşırının pamuklu ve bol olması
- Tahriş edici gıdaların azaltılması
- Gece kaşıntılarını artıran gıdaların (çay, kahve, çikolata, alkollü içecekler) sınırlandırılması
Anal Kaşıntıyı Azaltmak İçin Öneriler
- Bölgeyi kaşımaktan kaçının; kaşıma cildi daha da tahriş eder ve kaşıntıyı artırır.
- Anal bölge kuru tutulmalı; nem, kaşıntının en önemli tetikleyicisidir.
- Dar giysilerden kaçının, bölgenin hava almasını sağlayın.
- Her dışkılama sonrası sadece su ile temizlik yapılmalı.
- Tahrişe neden olan sabun, ıslak mendil, parfümlü ürünler kullanılmamalıdır.
- Kaşıntı yapan yiyecekler bireysel olarak tespit edilip diyetten çıkarılmalıdır.
- Gerektiğinde doktorun önerdiği ilaçlar dışında krem veya merhem kullanılmamalıdır.
