Anal Fistül (Anal Apse)

Anal fistül; makat (anüs) iç kısmı ile makat çevresindeki deri arasında gelişen, tünel şeklinde anormal bir bağlantıdır. Çoğu zaman altta yatan neden, makat çevresindeki bezlerin tıkanmasına bağlı gelişen anal apse (iltihap) sürecidir. Fistül; tekrarlayan akıntı, ağrı, kaşıntı ve enfeksiyonlara yol açabilir. Kendiliğinden iyileşme beklenen bir hastalık değildir ve tedavide çoğunlukla cerrahi yöntemler gerekir.

İçindekiler

• Anal Fistül Nedir?
• Anal Apse ve Fistül Farkı
• Anal Fistül Sınıflandırma (Parks)
• Anal Fistülün Nedenleri
• Risk Faktörleri
• Anal Fistül Belirtileri
• Anal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?
• Anal Fistül Tedavisi
• Seton Nedir?
• Crohn Hastalığında Fistül Tedavisi
• Anal Apse Tedavisi
• Ameliyat Sonrası Süreç
• Anal Fistül ve Yaşam
• Sık Sorulan Sorular

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, genellikle bir anal apsenin boşalması sonrası, anüs iç yüzeyi ile cilt arasında kalıcı bir kanal oluşması durumudur. Bu kanal kapanmadığında hastalık kronikleşir ve sıklıkla sürekli ya da aralıklı akıntıya neden olur.

Anal fissür (makat çatlağı) ile karıştırılabilir. Ancak:

• Fissür: Yüzeysel bir yırtıktır.
• Fistül: Derin bir yol/tünel oluşturur ve çoğu zaman cerrahi tedavi gerektirir.

Anal Apse ve Fistül Farkı Nedir?

Anal apse ve anal fistül birbiriyle ilişkili olsa da aynı değildir:

Anal apse

Makat çevresinde irin birikmesiyle oluşan akut enfeksiyondur. Ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, hassasiyet ve bazen ateş görülebilir. Tedavi edilmezse kendiliğinden boşalabilir veya cerrahi drenaj gerekebilir.

Anal fistül

Apsenin boşalmasından sonra oluşan kanalın kalıcı hale gelmesidir. Bu durum kroniktir ve genellikle tekrarlayan akıntı ve enfeksiyon ile seyreder.

Anal Fistül Sınıflandırma (Parks)

Fistülün makat kaslarıyla (sfinkter) ilişkisi, tedavi planını belirlediği için çok önemlidir. Parks sınıflamasına göre dört ana tip vardır:

1) İntersfinkterik Fistül

En sık görülen tiptir. Kanal, iç ve dış sfinkter arasından ilerler. Genellikle “basit” kabul edilir ve tedavisi görece daha kolaydır.

2) Transsfinkterik Fistül

Kanal hem iç hem dış sfinkteri geçer. Tedavisi daha dikkat ister; sfinkter hasarı riski daha yüksektir.

3) Suprasfinkterik Fistül

Nadir görülür. Sfinkterlerin üzerinden dolanarak daha yukarıdan dışarı açılır. Cerrahi planlama daha karmaşıktır.

4) Ekstrasfinkterik Fistül

En nadir ve en karmaşık tiptir. Sfinkterlerin dışından ilerler; travma, Crohn gibi nedenlerle ilişkili olabilir.

Ayrıca birden fazla kanalı olan, at nalı şeklinde uzanan veya geniş doku tutulumlu olanlar “karmaşık fistül” olarak değerlendirilir.

Anal Fistülün Nedenleri

En sık neden geçirilmiş anal apsedir. Bunun dışında:

• Crohn hastalığı ve diğer iltihabi bağırsak hastalıkları
• Tüberküloz, HIV gibi bazı enfeksiyonlar
• Travma, doğum veya önceki cerrahiler
• Kanser veya radyoterapiye bağlı doku hasarı

Risk Faktörleri

• Anal apse öyküsü (en önemli risk)
• Crohn/ülseratif kolit gibi kronik bağırsak hastalıkları
• Tekrarlayan apseler
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Kronik kabızlık veya uzun süren ishal
• Hijyenin yetersiz olması (tahrişi ve enfeksiyonu artırabilir)

Anal Fistül Belirtileri

En yaygın şikâyet akıntıdır. Akıntı; irinli, kanlı veya kötü kokulu olabilir ve iç çamaşırını kirletebilir. Diğer belirtiler:

• Makat çevresinde ağrı ve hassasiyet
• Şişlik ve tekrarlayan apse atakları
• Kaşıntı, tahriş, yanma
• İleri olgularda ateş, halsizlik

Bu bulgular varsa gecikmeden genel cerrahi değerlendirmesi gerekir.

Anal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?

Tanıda ilk adım muayenedir. Doktor fistülün dış ağzını ve akıntıyı değerlendirir; gerekirse parmakla muayene ile iç ağız hakkında fikir edinir.

Fistülün seyrini ve dallarını görmek için görüntüleme yöntemleri kullanılabilir:

• MR (Manyetik Rezonans): Fistül haritasını çıkarmada en değerli yöntemlerden biridir.
• Endoanal ultrasonografi: Fistül yolunu ve kas ilişkisini göstermede yardımcıdır.
• Altta Crohn şüphesi varsa kolonoskopi istenebilir.

Anal Fistül Tedavisi

Anal fistül kendi kendine iyileşmez. Tedavinin amacı; enfeksiyon kaynağını ortadan kaldırırken sfinkteri korumaktır.

Cerrahi dışı yöntemler

• Antibiyotik: Tek başına kalıcı tedavi değildir; geçici rahatlama sağlayabilir.
• Fibrin yapıştırıcı / biyolojik tıkaç: Bazı seçilmiş olgularda denenebilir; başarı oranı fistül tipine göre değişir.

Cerrahi yöntemler

Fistül tipine ve kas ilişkisine göre planlanır:

• Fistülotomi: Basit fistüllerde en sık uygulanan yöntemdir; kanal açılır ve içeriden dışarı doğru iyileşme sağlanır.
• Seton uygulaması: Karmaşık fistüllerde, kası korumak için tercih edilir.
• Lazer (FiLaC): Minimal invaziv bir seçenektir; uygun olgularda iyileşme daha hızlı olabilir.
• Biyolojik tıkaç / yapıştırıcı: Daha az invaziv olsa da nüks riski daha yüksek olabilir.

Seton Nedir?

Seton; fistül kanalına yerleştirilen, ipek/silikon/kauçuk benzeri materyalden yapılmış özel bir iptir.

Ne işe yarar?

1. Drenaj sağlar: İçeride apse birikmesini önler.
2. Bazı tiplerinde kontrollü olarak sıkılarak kanalın yavaş iyileşmesini destekler (inkontinans riskini azaltma hedefiyle).

Genellikle transsfinkterik veya suprasfinkterik gibi karmaşık fistüllerde kullanılır.

Crohn Hastalığında Fistül Tedavisi

Crohn’a bağlı fistüllerde tedavi daha zordur ve nüks riski yüksektir. Bu nedenle amaç yalnızca fistülü kapatmak değil, altta yatan Crohn hastalığını da kontrol altına almaktır. Tedavi çoğu zaman gastroenteroloji ve cerrahinin birlikte planladığı multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Anal Apse Tedavisi

Anal apse tedavisinde temel prensip irin boşaltılmasıdır. Bu işlem çoğunlukla cerrahi olarak “insizyon ve drenaj” ile yapılır. Drenaj sonrası hijyen, pansuman ve kontrol çok önemlidir. Antibiyotik tek başına çoğu zaman yeterli değildir.

Ameliyat Sonrası Süreç

• İyileşme süresi genellikle 2–6 hafta arasında değişir.
• Düzenli pansuman ve hijyen iyileşmeyi hızlandırır.
• Lifli beslenme, bol su ve kabızlıktan kaçınma önemlidir.
• Nüks riski; fistülün yapısı ve uygulanan tekniğe göre değişir.

Anal Fistül ve Yaşam

Tedavi edilmediğinde fistül; kronik akıntı, ağrı ve tekrarlayan enfeksiyonlara neden olur. Tedavi sonrası dönemde:

• Sıvı tüketimi ve lifli beslenme
• Tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi
• Hijyen kurallarına dikkat edilmesi

hem iyileşmeyi hızlandırır hem de tekrarlama riskini azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Anal fistül tedavi edilmezse ne olur?

Kendiliğinden geçmez; enfeksiyon tekrarlayabilir, yeni apseler gelişebilir ve kanal genişleyebilir.

Hangi doktora gidilmelidir?

Genel cerrahi.

Apse veya fistül tekrarlar mı?

Fistül tipine, altta yatan hastalığa (Crohn gibi) ve tedavi yöntemine bağlı olarak tekrarlayabilir.

Hamilelikte nasıl yönetilir?

Genellikle cerrahi ertelenir; ancak apse varsa acil drenaj gerekebilir.

Cinsel yaşamı etkiler mi?

Ağrı/akıntı ve psikolojik etkiler nedeniyle olumsuz etkileyebilir; tedavi sonrası çoğu hastada düzelir.

Güncelleme Tarihi: 09.02.2026 18:32